رسانه‌ملی و روایت خونخواهی در عصر مقاومت

امسال عزای حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع) تنها یادآور یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه با اندوهی معاصر در هم تنیده شده است. داغ شهدای جنگ اخیر و در رأس آنها فقدان قائد شهید امت اسلام، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای(ره)، فضای اجتماعی کشور را به گونه‌ای تحت تأثیر قرار داده که بسیاری از مردم، آیین‌های محرم را با احساسی عمیق‌تر و معنادارتر تجربه می‌کنند. به همین دلیل مفاهیمی که از دل نهضت عاشورا برآمده‌اند ــ مفاهیمی چون «یالثارات‌الحسین»، «هیهات‌مناالذله» و «مثلی لا یبایع مثل یزید» ــ دیگر تنها گزاره‌هایی تاریخی یا شعاری آیینی نیستند، بلکه در گفتار و رفتار روزمره جامعه حضوری ملموس یافته‌اند.

رخدادهای ماه‌های گذشته و مواجهه کشور با حملات خارجی، برای بخش مهمی از جامعه یادآور همان تقابل تاریخی حق و باطل در روایت عاشوراست؛ روایتی که در سنت اسلامی، محدود به یک واقعه تاریخی در سال ۶۱ هجری نیست، بلکه فرآیندی جاری در تاریخ تلقی می‌شود. از این منظر، ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از عزت انسانی، امتداد همان روحی است که در قیام امام‌حسین(ع) متجلی شد. به همین دلیل نیز بسیاری از مردم، تجربه این روزها را در نسبت با همان گفتمان تاریخی تفسیر می‌کنند.
حضور گسترده مردم از اسفند ۱۴۰۴ تاکنون در تجمعات شبانه، اعلام همبستگی با رهبری جدید انقلاب و حمایت از نیروهای مسلح، نشانه‌ای از همین پیوند میان تجربه امروز و حافظه تاریخی جامعه است. در این میان، نقش رسانه‌ملی اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. رسانه در چنین بزنگاه‌هایی تنها بازتاب‌دهنده مناسک نیست؛ بلکه روایتگر معنای اجتماعی آنهاست. اگر محرم امسال حامل تجربه‌ای تاریخی برای جامعه است، رسانه باید بتواند این تجربه را به زبان تصویر و روایت ترجمه کند. بازنمایی عزاداری‌ها، انعکاس حضور مردم در شهرها و روستاهای مختلف و ثبت جلوه‌های متنوع این آیین‌ها بخشی از این وظیفه است، اما شاید مهم‌تر از آن، تبیین پیوند میان فلسفه عاشورا و تجربه زیسته امروز جامعه باشد.

از همین منظر، حضور اقشار مختلف مردم در قاب رسانه باید بیش از هر زمان دیگری دیده شود. صاحبان اصلی این آیین‌ها مردم‌ هستند و رسانه رسالت دارد تصویری واقعی و فراگیر از این حضور ارائه دهد. توجه به تنوع فرهنگی و جغرافیایی مراسم در سراسر کشور، انعکاس سنت‌های عزاداری در شهرها و روستاها و نشان‌دادن نقش اقوام مختلف در این آیین‌ها می‌تواند تصویری دقیق‌تر از جامعه ایران ارائه کند؛ تصویری که در آن، شعائر دینی، هویت ملی و تجربه جمعی مردم در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

در کنار این رویکرد، بهره‌گیری از زبان هنر نیز اهمیتی اساسی دارد. تصویر، موسیقی آیینی، شعر، روایت‌های مستند و تولیدات نمایشی می‌توانند مفاهیم عمیق عاشورایی را برای مخاطبان امروز قابل لمس‌تر کنند. به‌ویژه نسل نوجوان و جوان که بخش مهمی از مخاطبان رسانه را تشکیل می‌دهند، بیش از هر چیز با روایت‌های خلاقانه و جذاب ارتباط برقرار می‌کنند. اگر رسانه بتواند مفاهیم عاشورا را در قالب‌های هنری و روایت‌های انسانی عرضه کند، امکان انتقال این مفاهیم به نسل‌های جدید نیز تقویت خواهد شد.

در کنار رسانه‌های سنتی، فضای مجازی نیز به میدان اصلی گردش روایت‌ها تبدیل شده است. بخش بزرگی از مخاطبان نخستین مواجهه خود با محتوای رسانه‌ای را در شبکه‌های اجتماعی تجربه می‌کنند. از این رو، برنامه‌ریزی هدفمند برای حضور مؤثر در این فضا، نه‌تنها یک ضرورت ارتباطی، بلکه فرصتی برای گسترش دامنه اثرگذاری پیام‌های فرهنگی است. ضریب‌دادن به تولیدات رسانه‌ای در بستر فضای مجازی می‌تواند روایت‌های اصیل را به مخاطبان گسترده‌تری منتقل کند و امکان گفت‌وگوی اجتماعی درباره مفاهیم عاشورایی را افزایش دهد.

چنین رویکردی چند دستاورد مهم به همراه خواهد داشت. نخست آن‌که رسانه می‌تواند به تقویت همبستگی اجتماعی در جامعه‌ای که تجربه‌ای سخت را پشت سر گذاشته کمک کند. دوم آن‌که مفاهیم عاشورا از سطح شعارهای آیینی فراتر رفته و در نسبت با مسائل امروز جامعه معنا پیدا می‌کنند. و سوم آن‌که رسانه‌ملی می‌تواند جایگاه خود را به‌عنوان مرجع روایت‌های کلان فرهنگی و اجتماعی تثبیت کند.

از این منظر محرم ۱۴۰۵ صرفا یک مناسبت تقویمی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازاندیشی در نسبت میان آیین‌های دینی، تجربه تاریخی جامعه و نقش رسانه در روایت این پیوند است. اگر این فرصت به‌درستی درک شود، رسانه می‌تواند از دل سوگواری، روایتی از همبستگی، امید و استمرار فرهنگی جامعه ایرانی ارائه دهد؛ روایتی که فراتر از یک مقطع زمانی، در حافظه جمعی مخاطبان ماندگار خواهد شد.